~~

Ladin 5 günlük, perişanım. Doğduktan sonra iki hafta gözünü açmadan uyuyan bebeklerden değil. Hep memede kalmak istiyor, uyumuyor. Çocuk doktorunun karşısındayız, durumu anlatıyoruz. Sözümüzü kesiyor, bize uzun uzun günde bir iki öğün hazır mama vermenin hiç bir sakıncası olmadığından bahsediyor. Bir reçeteye mama markası yazıyor. Ladin’i tartmak sonradan aklına geliyor ki ne görsün! Doğduktan sonra ilk iki günde 250 gram veren 4 kiloluk  Ladin, sonraki 3 günde 400 gram alarak bir rekora imza atıyor.

Ladin beş buçuk aylık, işe başlamışım. NTV’de sabah programı yapıyorum. Mesai sabah dörtte başlıyor. Memelerimi sağmak için normalde kalkmam gereken saatten yarım saat önce, saat üçte kalkmalıyım. Ladin diş çıkarıyor, gece uyanmış durmuş. İki saat ya uyumuşum ya uyumamışım, Hava karanlık, soğuk.

İşte süt sağma odası var. Duvarda süt sağan annelerin hasretle yapıştırdığı bebeklerinin fotoğrafları. Odada kiraladığım hastane tipi pompa duruyor. Sabah beşte pompa çalışmayı veriyor!

Altıda yayına çıkıyorum, saatler geçiyor memelerim; acıyor, yanıyor, akıyor.    Üstelik kamera önündeyim ve süt doldukça memelerin biri diğerinden daha fazla büyüyor!

Bir şekilde evden pompa getirtiyorum. Reklam arasında dekorun arkasında, toz toprak içindeki kabloların arasına çöküyorum, başlıyorum sağmaya pısss pısss pısss iki taraflı pompam çalışıyor, stüdyo şefi bağırıyor ‘’Esra son bir !!!!’’

Süt sağma odasında karşılaştığımız, bebekleri üç buçuk/ dört aylık olan  anneler, yavaş yavaş  pes ediyor. Binden fazla insanın çalıştığı şirkette, süt sağma odası bana kalıyor. Bir metre kare hücre tipi camsız odada, sonradan hayatımın en sıkıntılı günleri olarak hatırladığım aylarım geçiyor.

Ladin’e ite kaka bir yıl anne sütü veriyorum. Birinci yılın sonunda bıçak kemiğe dayanınca ağlaya ağlaya pompayı iade ediyorum. Süt vermek çocuk sahibi olmanın en meşakkatli kısmı haline geliyor. Aylar sonra bile, pısss pıss pıss pompanın sesi kulaklarımdan hiç gitmiyor.

Bunca tecrübe ve bilgilenmenin üzerine, artık biliyorum yaşadığım zorluklar işin doğasından kaynaklanmıyor. İşin doğasını zorladığımız için yaşanıyor. Süt vermek, öğrenilen ve destek alınması gereken bir beceri. Sütün yetmemesi kader değil. Ama İstanbul’un ortasında beş yıldızlı otel görünümlü hastaneler, şık muayenehanelerden bu destek gelmiyor. Reçetelere hemen mama markaları yazılıyor. Eğer onlara inanır pes ederseniz, geriye memelerinize içten içe küstüğünüz nedensiz bir suçluluk duygusundan başka bir şey kalmıyor.

Çocuğu bana mı doğurdun?

Doğum izni dört ay. En az üç/dört haftası doğumdan önce gidiyor. Süt izni denen o güzel izin ise herkese kısmet olmuyor. Birçok kurum, süt iznini kullandırtmıyor. Anneler, işimi kaybederim korkusuyla, sesini yükseltemiyor.  Üç aylık bebekle, memenizden süt sıza sıza, çantanızı omunuza takıp işe gitmeniz işten bile değil. Durum böyle olunca anne yılıyor, süt yalan oluyor. Eğer maddi durumunuz el verirse, doğum iznin yanı sıra altı ay kadar ücretsiz izin hakkınız var. Tabi 10 ay sonra işinizi yerinde bulabilirseniz!

Sağlık Bakanlığı’nın ‘altı ay sadece anne sütü’ posterleri duvarları süslüyor. Türkiye’de ilk altı ay sadece anne sütüyle beslenen bebek oranının yüzde 1.3 olduğunu, Emzirme Reformu kampanyası sayesinde öğreniyoruz. Bebek ölüm oranın en yüksek olduğu OECD ülkesi olmamıza şaşmak mümkün mü?  Türkiye’nin genç nüfusu birçok açıdan fırsat, bu fırsata demografik fırsat penceresi deniyor. 2035 yılından itibaren Türkiye nüfusu yaşlanmaya başlayacak, artık o fırsat kalmayacak. Başbakan bu nedenle üç çocuk yapılmasını tavsiye ediyor. Doğum oranlarının azalması demek, yaşlı bir nüfus demek. Yaşlı nüfussa, üreten daha az insan, bakıma muhtaç daha çok insan anlamına geliyor.

Doğum izninden yeni dönen bir editör arkadaşımın bebeği henüz dört aylık,  gece şiftinde çalışmak istemiyor. Yöneticisi bu talebe karşılık: ‘’Çocuğu bana mı doğurdun?’’ diyor. Kızı gece şiftine koyuyor.

Bildiğim kadarıyla insanların üremesi için kadından başkaca bir teknoloji yok. Bu bebekleri kadınlar 40 hafta boyunca rahminde taşımak, sonrada uzunca bir süre (en az altı ay, idealde bir yıl ve daha fazla) emzirmek zorunda. Hal böyle olunca, süt ve doğumla ilgili her şey bireysel bir mesele olmaktan çıkıyor. Toplumsal bir mesele oluyor. Yani evet haber müdürü arkadaşım, o kız o çocuğu aslında biraz da sana doğuruyor.

Hiçbir ekonomi kadın işgücünü eve kapatarak ayakta kalamaz. Zaten hayat şartları ve ailelerimizin ekonomisi de buna el vermiyor. Dolayısıyla, doğur evde otur seçeneği bir seçenek değil. Her kadının ekonomik bağımsızlığını koruma, üretme ve toplumda yer edinmeye hakkı var. Kimse hiç bir nedenle bu haklardan feragat edilmesini talep edemez. Hiçbir kadın ya anne ya da kendi ayakları üstünde duran bir kadın olmak arasında seçim yapmak zorunda değildir.

Yukarıda anlattıklarımı üst üste koyarsanız çok basit bir matematik ortaya çıkıyor:

• Eğer her bebeğin minimum altı ay anne sütüyle beslenmesi hayati derecede önemliyse
• Eğer Sağlık Bakanlığı altı ay sadece anne sütü politikasında samimiyse
• Eğer her toplum ayakta kalmaya devam edebilmek için üremek zorundaysa
• Eğer kadınların ekonomiye katılımı kadın hakları ve ekonominin gerekleri açısından vazgeçilmezse;
• Annelerin en az altı ay doğum izni kullanması,
• Süt izini ve ücretsiz izin haklarının işveren tarafından gasp edilmesinin önüne geçilmesi
• Bu izinleri kullanan kadınların döndüklerinde iş yerinde dezavantajlı duruma düşürülmelerinin engellenmesi
• Yarı zamanlı çalışma, evden çalışma gibi medeni uygulamaların yaygınlaştırılması gerekiyor.

Bana sorarsanız işin bu kısmı hiç de o kadar zor değil. Değişecek olan sadece yasal bir düzenleme ve gelecek olan sıkı bir denetim. Hükümetten gelecek güçlü bir iradeye bakar.

İğrenç bir şeysin!

Bir başka arkadaşımın memelerine toplantı sırasında süt doluyor. Süt pamuk bariyerleri de aşarak dışarı sızıyor. Yöneticisi korkunç bir şey görmüş gibi kızın memelerine bakıp: “İğrenç bir şeysin, git gözüm görmesin” diyor.

İşte işin bu kısmı için değil Emzirme Reformu, korkarım  emzirme devrimi gerekiyor.

Kadına yönelik hak ihlalleri ve şiddetin yaygın olduğu bir ülkede yaşıyoruz.

Beni en çok şaşırtan şey ise, bir kadınlık hali olan  annelikte de aynı mekanizmanın hiç teklemeden sürüp gitmesi oldu. Annelere ve emzirme/doğurma gibi annelik hallerine yönelik korkunç hak ihlalleri, örtülü açık duygusal/fiziksel şiddet ve aşağılama, beni şaşkına çevirdi. Hadi diğer alanlar ‘’erkeklere aitti’’, ama ya annelik ? Annelik hani çok kutsaldı?

Sevgili erkek yönetici kardeş,

Erkek dergileri sana bunca yıldır ne söylüyor, billboardlardaki bikini reklamları ne gösteriyor onu ben bilemem. Sana kötü bir haberim var. O memeler süt üretiyor ve aslen bebekleri beslemeye yarıyorlar. Sütü sızan kadına,  ‘’iğrenç’’ demek duygusal tacize giriyor ve medeni  memleketlerde insanı işinden ediyor.

Büyük emzirme harekete engellenemez, haydi memeler dışarı

Anneye emzirme konusunda yardımcı olurken, bebeğin sağlığının yanı sıra annenin de sağlık durumunu ve bakımını hatırlamak önemlidir. Metabolik hastalıklar ve ilaç kullanımı anne sütünün enerji ve besin öğeleri düzeyini etkileyen faktörlerdir. Anne hasta olduğunda ona emzirme konusunda nasıl yardımcı olunacağını bilmek gerekmektedir. Annenin hastalığı veya aldığı ilaçları ve aile planlaması yöntemleri süt yapımını etkilemektedir. Annelere ihtiyaçları olan bilgileri vermek gerekir.

Emzirme için sakıncalı durumlar nadirdir. Bununla birlikte bazı ilaçlar, enfeksiyon ajanları ve toksik maddeler anne sütünde mevcut olabilir ve emen bebekler için risk oluşturabilir. Enfeksiyonlara ya da toksik maddelere maruz kalma durumunda doğacak olası risklere karşı emzirmenin faydaları ve zararları düşünülerek emzirmeye karar verilmelidir. Bununla birlikte anne yaşamını tehdit eden hastalık durumunda tıbbi tedavi önceliği, anneye verilmelidir.

LAKTASYONDA (EMZİRMEDE) İLAÇ VE MADDE KULLANIMI;

Emziren anneler kendi kendine ilaç almamalı ve ilaç kullanmak gerekliyse mutlaka hekimin reçete ettiği ilaçları kullanmalıdır. Çoğu ilaç anne sütüne küçük miktarlarda geçer. Bebeğin gastrointestinal (mide-barsak) sisteminden sadece az bir kısmı emilir. Bebeğin aldığı doz annenin aldığı dozun %1′inden daha azdır. Emziren annelerin almaması gereken çok az sayıda ilaç vardır. Anne sütünün çoğu emzirirken üretilir. İlacın alım zamanı sütteki ilaç miktarını belirler. İlaç, bebek emzirilirken alınırsa anne serumunda en üst düzeydedir ve bebek daha fazla ilaç almış olacaktır. Nispeten (göreceli) kullanılmaması gereken ilaçlar, bebeği besledikten hemen sonra dikkatli bir şekilde alınırsa emilimi en az olur. Kan pH’sı, sütün yağ yoğunluğu, hücre geçirgenliği ve memedeki hücre dışı zarlar, alveoldeki hücresel taşınma mekanizmaları, ilacın meme dokusunda metabolize olması, ilacın pH’sı, moleküler ağırlığı, yarılanma ömrü ve proteine bağlanma ve yağda çözünebilirliği süte geçen ilaç miktarını etkiler. İlaç alımının güvenliğini değerlendirirken uygulama yoluna, ilacın annedeki emilimine, metabolizmasına, dağılımına, depolanmasına, atılmasına ve bebeğe geçen miktarına bakılır. Bebeğin yaşı, olgunluğu, kişisel duyarlılığı, besleme sıklığı ve emilen süt miktarı alınan ilacın dozunu ve bebek üzerine etkilerini belirler.

Bitkisel ürünler muhakkak güvenli değildir. Kullanılırken dikkatli olunmalı ve ilgili sağlık birimlerine danışılmalıdır. Tanısal amaçlı radyoaktif ajan kullanılan annelerde, ilaç vücuttan atılıncaya kadar annenin sütü sağılmalıdır.

Aşağıdaki ilaçları ve maddeleri kullanan annelerin emzirmesi önerilmez;
Antitroit ilaçları, sentetik antikoagülan ilaçlar, terapötik radiofarmasötikler, Amphetaminler, laktasyonu baskılayan ilaçlar (Bromocriptin gibi), Cannabis, Chloramphenicol, Cyclophosphamide, Cyclosporine, Doxorubicine, Ergotamine, altın tuzu, İsotretinoin, Lithium, Methadone, Methotrexate, Morphine, Phencyclidine, Cocaine, Heroin.

Emzirirken yüksek düzeyde böcek öldürücü ilaçlara, ağır metallere ve diğer zehirli maddelere anne maruz kalırsa, bunların anne serumundaki düzeyleri belirlenmedikçe emzirme önerilmez. DDT, Polikarbon bileşikleri (PCBs), dieldrin hexachlorobenzene gibi böcek öldürücü ilaçlara fazla miktarda maruz kalınırsa bu ilaçlar anne sütüne geçebilir. Anne ağır metallere maruz kalırsa (kurşun, civa, arsenik ve cadmium) anne sütündeki ve serumundaki düzeyleri ölçülmeli ve emzirme kararı, sonuca göre verilmelidir. Aşırı yüksek miktarda ciltten krem şeklinde iyot kullanımı halinde de emzirme yapılamaz.

Annede gonore (bel soğukluğu), alt üriner sistem enfeksiyonları, klamidya, trikomonas vaginalis ve bakteriyel vaginal enfeksiyonlar da verilen bazı antibiyotikler emzirenlere verilmez.

Plazmadan süte geçiş, yağda çözünürlük, iyonizasyon derecesi, proteine bağlanma durumu, aktif veya pasif taşınma ile etkilenir. Besin değeri olmayan çevresel atıklar, kafein, nikotin ve alkol gibi maddeler de kan dolaşımı yoluyla anne sütüne geçer.

Kafein: kahve, çay, çikolata ve alkollü hafif içeceklerin çoğunda bulunur. Bebeğin böbrek sistemi olgunlaşmadığı için kafeini atma yeteneği sınırlıdır. Bu nedenle kafein bebeğin vücudunda birikir. Bebeğin uyku düzeninin bozulmasına ve irritabiliteye neden olur. Bazı bebekler kafeinin küçük miktarlarına bile duyarlıdır. Kahve alımı sütteki demir konsantrasyonunun azalmasına yol açar ve sonuçta bebekte anemi gelişmesine katkıda bulunur.

Laktasyonda anne sigarayı bıraksa da bırakmasa da bebeğini emzirmelidir. Sigara içme, oksitosin ve prolaktin düzeylerini baskıladığı için süt üretimini azaltır.

Anne serumu ve sütündeki alkol düzeyi eşittir. Alkollü içecekler süt atılım (ejection reflex) refleksini bozabilir ve sütün tadını değiştirir. Yüksek dozda alkol kullanan annelerin emzirmesi uygun değildir.

Emzirmenin kesilmesi gerekmeyen durumlar nelerdir?

•    Annede Hepatit B yüzey antijen pozitifliği. Anne sütünde de HBsAg pozitif bulunur. Bebeğin hemen aşılanması korumayı sağlar. Tüm riski en aza indirmek için ilk 12 saatte Hepatit-B hiperimmunglobulini ve aşılama önerilir. Uygulama yapılana kadar emzirmeyi geciktirmek gereksizdir.
•    Hepatit C virusu ile enfekte olması. HCV antikorları anne sütüne geçer. Meme başı çatlakları ve kanamaları engellenmelidir.
•    Annenin ateşli hastalık geçirmesi
•    CMV seropozitif olması. Anneden geçen antikorlar nedeniyle yenidoğanın hastalanması nadirdir. Çok düşük doğum tartılı bebeklerde enfeksiyon riski yüksektir.
•    Hiperbilirubinemi

Emzirmenin kesilmesi gereken durumlar nelerdir?

Bebekten kaynaklanan durumlar
•    Bebeğin klasik galaktozemisi (Galaktoz bir fosfatüridriltransferaz yetersizliğidir. Laktozsuz özel formula gereklidir)
•    Akçaağaç şurubu kokulu idrar hastalığı (valin-lösin-izolösin içermeyen formulalar)
•    Fenilketonürili bebekler (yakın izlemle bazen anne sütü verilebilir)
•    Anne sütü yanında geçici süre için başka besinlerle destek alması gereken bebekler (anne sütü güçlendirici formulalar)
-    1500 gr. dan düşük doğum tartılı bebekler
-    32 haftadan küçük prematüreler
-    Hipoglisemi riski olan bebekler eğer anne sütüne rağmen glukoz düzeyleri yükselmezse

Anneden kaynaklanan durumlar
•    HIV virüsü anne sütüne geçer ve bebeğe ulaşır. Laktasyon döneminde enfeksiyonu alanlarda bulaştırıcılık daha yüksektir. HIV (+) anneden doğan her 20 bebekten 5’i antiretroviral tedavi yapılmayan gebelikte ve doğum sırasında enfekte olacaktır. Emzirme ile 3 tanesi daha enfekte olacaktır. Anneye ilaç tedavisi + sezeryanla doğum + emzirmeme durumunda bile bebeğe bulaşma riski %2’dir.  Anne emzirme konusunda teşvik edilir, ancak meme sorunlarının olmaması için eğitim yapılmalıdır. Bu nedenle mama ile beslenir.
•    Sepsis gibi ağır enfeksiyonlar
•    Radyoaktif maddeler (emzirme geçici süre ile kesilir, 2 ay sonra emzirebilir)
•    Annede madde bağımlılığı
•    Kemoteropatik ilaç kullanımı
•    T hücreli lösemi
•    Herpetik lezyonlarla direkt temas ile bebeğe bulaşma olur. Memenin aktif herpes simpleks enfeksiyonu varsa lezyonlar temizleninceye kadar ara verilir. Bulaştırıcılığı azaltmak için genel hijyene dikkat edilmelidir.
•    Kistik fibrozisli annelerde sütteki sodyum miktarı yüksektir, bebeği hipernatremi riskine sokar.
•    Annede aktif su çiçeği var ise bebek anneden ayrılır ve anne sütü kesilir, bebeğe varicella zoster immun globulin enjeksiyonu yapıldıktan ve annenin memesindeki lezyonlar tümüyle kaybolduktan sonra sağılmış süt bebeğe verilebilir.
•    Annede sifiliz testi (+) ise doğuştan (konjenital) sifiliz riski vardır. Bebeğe tek doz benzatin penisilin yapılır.  Anne ve eşi tedavi edilir. 2 hafta sonra izlenir.
•    Tedavisiz aktif tüberküloz varsa emzirilmez. Ancak, anneye tüberküloz tanısı konmuş ve 2 hafta tedavi almışsa bulaştırıcılıkları bitince emzirmeye başlayabilirler. Bu süreçte bebekle yakın teması da önerilmez. Doğumdan sonraki 2 ay içerisinde balgamda tbc (+) ise bebeğe INH proflaksisi yapılır. Sigara bırakılır ve aile bireyleri de taranır. Annenin emzirmesinde hiçbir sakınca yoktur. Bebeği 2-4 haftada bir ağırlık artımı denetimi için izlenir.
•    Aşılama. Daha önce aşılanmamış anneler emzirme döneminde aşılanabilirler. Canlı virüs aşıları yapılabilir. Polio aşısı inaktif olarak yapılmalıdır.

Emzirme açısından güvenli ilaçlar ;

• Analjezikler, antipiretikler (parasetamol, ibuprofen, asetil salisilik asit, tek doz morfin ve pethidin)
• Antibiyotikler (ampisilin, amoksisilin, kloksasilin ve diğer penisilinler, eritromisin, antitüberkülaz ve lepra ilaçları, sıtma ilaçları)
• Brokodilatatörler
• Kortikosteroidler
• Antihistaminikler
• Antiasitler
• Diyabet ilaçları
• Birçok antihipertansif
• Digoxin
• Beslenme desteği ürünler
• Vitaminler, mineraller

Önlemler ve Tedavi

• Öncelikle emzirme tekniğinin doğru olması gerektiği unutulmamalıdır. Bunun için: Bebeğin başı ve vücudu aynı doğrultuda,düz bir hat üzerinde olmalı, bebeğin burnu meme başının hizasında olacak şekilde yüzü memeye bakmalı, anne bebeği kendi vücuduna yakın tutmalı, anne işaret parmağı ile memeyi alttan desteklemeli, başparmak memenin üstünde olmalı ve meme ucu ile bebeğin dudaklarına dokunmalı, bebek ağzını genişçe açtığında bebeğin alt dudağı meme ucunun altına gelecek şekilde çabucak memeye yaklaştırılmalı, bebek ağzıyla yalnız meme ucunu değil, etrafındaki areolayı da kavramalı, alt dudak dışa kıvrık olmalı, çenesi memeye dayanmalıdır.

• Her öğünde bebeğin bir memeyi tamamen boşaltması sağlanmalı, diğer öğünde bebeğin emmediği ya da tam boşaltamadığı memeden başlanmalıdır. Emzirme süresi çok uzun olmamalıdır. 20 dakikadan fazla bebeğin memede kalması çatlakların oluşumunu arttırabilir.
• Genel vücut temizliğine dikkat eden bir kadının her emzirmeden önce meme başını yıkamasına gerek yoktur. Eğer çok sık yıkanır ve sabun kullanılırsa derinin doğal yapısı bozulacağından meme başı çatlakları ortaya çıkabilir.
• Emzirme bittikten sonra bir miktar sütü meme başına sürmek ve kendiliğinden kurumasını beklemek yararlı olacaktır.
• Kullanılan sütyen pamuklu olmalı, göğüs pedi kullanılıyorsa sık sık değiştirilmelidir.
• Bitkisel kaynaklı yada lanolin içeren pomadlar genellikle işe yarar. Saf lanolin içeren bir ürün kullanılıyorsa emzirme öncesi silmeye gerek yoktur. Kullanılan pomadın prospektüsü dikkatli okunmalı ve önerilere uygun şekilde kullanılmalıdır.
• Yaralar iyileşene kadar silikon meme koruyucular kullanılabilir.

Memenin tümünden süt boşalmasının yetersiz oluşunun sebepleri:

Emzirme sıklığının az olması

Örneğin:

• Annenin çeşitli sebeplerle (ağrı,yorgunluk, postpartum depresyon , annenin çalışması vb) sık emzir(e)memesi
• Gece uyanmadığı ya da düzensiz uyuduğu için bebeğin  az emmesi
• Emzirme düzeninde değisiklik (örneğin bir yolculuk nedeniyle) olduğunda

Etkin olmayan emme

• Bebeğin memeye uygun yerleştirilmemesi, bebeğin hastalık vb. nedenlerle az emmesi

Memenin bir bölümünden süt boşaltılmasının yetersiz olmasının sebepleri:

• Etkin olmayan emme ; Bebeğin iyi yerleşmemesi sonucunda memenin sadece bir kısmındaki sütün boşalması,
• Sıkı giysi veya çok sıkı sütyen kullanımı  veya annenin memenin üzerine yatarak süt kanalının  tıkanmasına neden olması;
• Emzirme sırasında annenin parmaklarının baskısı, makaslama hareketi
• Sarkık bir göğsün alt bölümünün iyi boşalmaması.

Ani bir vuruş veya travma meme dokusunu hasara uğratarak mastite  neden olabilir. Eğer meme başında çatlak varsa bakteriler meme dokusuna kolayca girebilir. Bu da memeye iyi yerleşmemenin mastite neden olmasının bir yoludur. Kanal bazen sütün kıvamlı, koyu olması sonucu tıkanmıs olabilir. Süt memenin bir bölümünde kalırsa buna süt stazı (sütün birikmesi) denir. Süt boşaltılamazsa meme dokusunda iltihap oluşur. Buna enfektif olmayan mastit (meme iltihabı) denir. Bazen meme dokusu bakteri ile enfekte olur. Buna enfektif mastit adı verilir. Mastitte etkilenen bölgede kızarıklık, şişlik ve hassasiyet olur. Bu belirtilerin yanı sıra ateş, ağrı, halsizlik gibi belirtiler görülür.

Kanal tıkanıklığı ve meme iltihabının tedavisi:
Tedavinin en önemli kısmı, etkilenmiş meme bölgesindeki sütün boşaltılmasıdır. Bunun için bebeğin sık aralarla emzirilmesi önerilir. Bebek emerken memeye masaj yapmak tıkalı olan kanalın açılmasına yardımcı olabilir. Anne bu sırada koyulaşmış bir süt parçasının geldiğini fark edebilir. (Bebeğin bunu yutmasının bir tehlikesi yoktur.) Ayrıca farklı pozisyonlarda emzirmek memenin tüm bölgelerindeki sütün boşalmasına yardımcı olabilir. Bebek emmiyorsa ya da anne emziremiyorsa mutlaka pompa kullanılarak süt boşaltılmalıdır. Çoğu zaman iltihaplı memeden gelen sütün tadı değişeceği için bebek o memeyi emmek istemeyecektir. Annede ciddi belirtiler (ateş, şiddetli ağrı ve hassasiyet, kızarıklık vb) hekim önerisi ile antibiyotik ve ağrı kesiciler kullanılır. Ayrıca bu durumda annenin yeterince dinlenmesi ve beslenmesine özen göstermesi gerekir.

Anne kaynaklı bu durumlar;

• Memelerin aşırı dolması ve şişmesi
• Süt kanallarının tıkanması ve mastit (meme iltihabı)
• Ağrılı, çatlak meme ucu
• Düz veya içe çökük meme başı

Bazen de bebek kaynaklı emme sorunları karşımıza çıkabilir. Bebeğin emmeyi reddetmesi, emmeyi zorlaştıracak ya da engelleyecek bir sağlık sorununun (yarık damak, tavşan dudak, dil bağının kısalığı vb) olması sık karşılaşılan durumlardır.

MEMELERİN AŞIRI DOLMASI ve ŞİŞMESİ

Doğumdan ortalama 2-3 gün sonra memelerde şişlik ve gerginlik oluşur. Bu gerginlik ve şişliğin derecesi kişiden kişiye değişiklik gösterebilir. Bazı kadınlarda bu olay daha hafif yaşanırken bazı kadınlarda memeler aşırı derecede büyür ve zonklama tarzı bir ağrı oluşur. Bu his anneler tarafından bir rahatsızlıkmış gibi algılansa da aslında süt üretiminin bir belirtisidir. Memeye kan ve lenf akımının artmasına bağlıdır. Bu şişlik ve gerginliğin ileride problemlere yol açmaması için bebek sık sık emzirilmelidir. Sağlıklı bir emzirme düzeni ile bu şişlikler genellikle 24-48 saatte normale döner. Hastane doğumlarında anneler çeşitli nedenlerle bebeklerini daha az emzirdiklerinden memeleri yeterli derecede boşalmaz. Sonucunda memede süt birikimi oluşur. Memenin biriken süt ile gerginleşmesi sonucu bebeğin memeyi tutması zorlaşır. Daha çok süt birikimi olur. Memeler iyice sertleşir ve ağrımaya başlar. Ağrı duyusu nedeni ile anneler bebeği daha az emzirme yoluna gider. Bu durum memeleri daha kötü hale getirir. Bu tür memelerde kanal tıkanıklığı, mastit ve apse gelişme olasılığı oldukça fazladır.

Önlemler ve tedavi
Öncelikle memelerin bu derece şişmesi önlenmelidir. Bunun tek yolu ise sık sık emzirmektir. Bu nedenle emzirmeye doğumdan sonra mümkün olduğu kadar erken başlanmalıdır. Memelerin aşırı derecede sertleşmesi sonucu bebek memeyi tutamıyorsa veya tutmasına rağmen yeterli şekilde boşalma sağlanamıyorsa memeler elle veya pompa ile sıkılarak boşaltılır. Sıkılarak veya pompa ile çekilerek bebeğin tutabileceği yumuşaklığa eriştikten sonra bebek emzirilmeli, sağılan süt ise daha sonra kullanılmak için saklanmalıdır. Ayrıca emzirmeden önce ılık, nemli kompres yapılması ve yine ılık bir duş alınması süt akışını kolaylaştırır. Emzirme sonrası soğuk kompres ve memeleri tam destekleyecek bir sütyen kullanımı da anneyi rahatlatacaktır. Tüm önlemlere rağmen şiddetli ağrı devam ederse hekim önerisi ile ağrı kesici alınabilir.

Dolu ve Tıkanmış Memelerdeki Farklılıklar ;

Dolu Meme ;

• Sıcaktır
• Ağırdır
• Serttir
• Süt AKAR
• Ateş Yoktur

Tıkanmış Meme ;

• Acı verir
• Ödemli gibidir
• Özellikle meme ucu gevşektir
• Parlaktır
• Kırmızı görünebilir
• Süt AKMAZ
• 24 saat ateş olabilir

Tamamıyla o anın büyüsüne kapılırız. Bebeğimize mememizi verdiğimizde ikimiz de karşılıklı eriyip gideriz çoğu zaman. Ne mutlu bize ki, o anın yumuşak ve sevgi dolu bakışlarına kendimizi adayabiliyoruz. Çocuğumuzun sakin ve huzurlu bir şekilde sütü yudumlamasını, her yudumda daha da rahatlamasını ve doymuş bir şekilde meme ucunu bırakıp memnun bir şekilde gülümsemesini izleyebiliyoruz. Veya belki de hararetli bir şekilde diğer memeyi talep etmesini. Çocuğumuz, tamamıyla kendi doğal açlık dürtüsü doğrultusunda hareket ediyor. Neye ihtiyacı varsa ona sahip olana kadar rahat bırakmıyor. Ve biz kendimizi bıraktığımız zaman her şey akışında devam ediyor. Ne kadar çok emzirme-anne-çocuk birliği içerisinde olursak o kadar daha rayında gidiyor herşey. Vücudumuza ve doğaya güvenimiz arttıkça o kadar daha rahat “akış”a bırakıyoruz kendimizi. Herhangi bir şey yapmak zorunda değiliz biz. Sadece “olmalı”, “olabilmeli”yiz. Organizmamız harika yaratılmış. Doğal, hormonel etkilerin hatırlanmaya veya ilgi gösterilmeye ihtiyacı yok aslında. Tek ihtiyacımız olan kendimizi bilmek ve bebeğimizin yanında olmak. Ona bakmak, kokusunu içimize çekmek, onu okşamak, tadını çıkarmak; sonra her şey kendiliğinden akıyor zaten. Herhangi bir çabaya, tedbire gerek yok. Doğa bizim için her şeyi düşünmüş. Zorlu son hamilelik haftalarının ve doğumun yorgunluğunu üzerimizden atabilmek için eşimizin veya annemizin bize bakmasına izin veriyoruz. Bizim için yemek yapmalarına izin veriyor, “ev ödevlerimiz”den kurtuluyoruz. Kucağımızdaki minik günışığımızın tadını çıkarıyor, onu içimize çekiyor ve kendimizi iyi hissediyoruz. Sevgi dolu yakınlaşmalar, kucaklaşmalar. Günler boyunca. Sadece uyku, yemek ve bize iyi gelen şeylerle bölünen sevgi dolu saatler. Kendimize dikkat etmeyi bizler en azından şimdi, anne olduğumuzda öğreniyoruz. Bana ne iyi geliyor, kim iyi geliyor, beni ne sinirlendiriyor? Günlük hayattan kendimizi dışlıyoruz. Lohusa zamanı – dinlenme ve alışma dönemi: hayatın yeni bir evresine; çocuklu bir çift olmaya; birden büyük bir aile olmaya; belki de tek ebeveyn olmaya… Zamana ihtiyaç var.  “Tanrı bize zamanı hediye etti ama ecele etmekten bahsetmedi.” Çocuğumuz büyüyor. İhtiyaçları değişiyor. Daha fazla oyun, daha fazla ilgi, farklı uyku saatleri. Ve yeniden “içteki dingin anne”ye ihtiyaç duyuluyor. Sakinliğin ve rahatlığın gücüyle değişim ve uyum daha da kolay oluyor. Esneklik ve spontane olmak iyi özellikler. Kendini günlük hayattan sıyırıp çocukla birlikte hep ve yeniden o özel saate dalmak. Çocuğu (her anlamda) doyurmak anneyi de doyuruyor. Sana anlar, dakikalar, huzur, mutluluk hediye ediyor – eğer buna izin verirsen.

Hissedebiliyor musun?

Çocuğun sana öğretiyor.  Ona güven.

O, seninle her duyun aracılığı ile iletişim kuruyor. Ona bak, onu dinle ve onu hisset. Neyin doğru olduğunu çok iyi biliyor o. Deneyimleri daha henüz çok saf, temiz ve güven dolu. Şu anda o biliyor neyin doğru olduğunu. Bir gün anne sütü dışında başka bir besin isterse eğer, doğru zamanın ne olduğunu sen de bileceksin o zaman. Hissedeceksin bunu; belki biraz da hüzünle… Dün, geçmiştir. Hayat, şimdidir. Yarın, daha uzaktadır. Çocuğunun merakına, bilgi açlığına ve deneyimlerine sevin. O, senin başına gelebilecek en iyi şey. Onu dinlersen yaptıkların doğru olacaktır. Kalbini dinle. Neyin en doğru olduğunu o bilir. Kendine, çocuğuna, doğal akışa güven. Sevgi serbest bırakır, özgürce akar, sabit tutmaz. Daha fazla okuyup emzirme hakkında daha çok bilgi sahibi olabilirsin elbette. ama her okuduğunda kalbine veya senin aklına hitap edip etmediğine bak. Güvenin veya korkun bilgiyle doluyor mu diye bak. Aslında çocuk, memeye giden yolu doğal bir şekilde bulur. Süt doğal bir şekilde akmaya başlar. Ne yediğine dikkat et. Emzirmeye hizmet ediyor mu yediklerin? Yoksa korkularını mı besliyor? Seçim senin – hayatının her döneminde ne düşüneceğine, ne konuştuğuna, ne düşündüğüne sen karar veriyorsun. Doğal sürece ve her şeyi akışına bıraktıran, çocuğun ve senin arandaki sevgi ve şefkate güven. Hem de hiç sorgulamadan. Öylesine…

Her yeni anne işyerinde süt sağabilmeli!

İşe başladınız diye emzirmeyi bırakmanız gerekmiyor. Sadece uzun vadede size daha çok iş düşüyor.

Öncelikle iş yeri ortamında süt sağımı için uygun bir mekân ve bu sütleri iş çıkışına kadar saklayabilmek için bir soğutucu gerekiyor. Çalışmaya dönmeden önce bu ve benzeri detayların insan kaynakları bölümü veya bağlı olduğunuz bölüm yöneticisi ile görüşülmüş olması gerekiyor.

Çalışmaya başlanıldığında emzirmeye devam etme konusunda engeller her zaman olacağı gibi, emzirmek bir yandan gittikçe daha da kolaylaşmakta.

Ne güzel ki artık işyerlerinin süt sağımına bakış açısı da değişiyor! Örneğin Amerika’da işyerlerinin süt pompası veya benzeri süt sağma ekipmanlarını alması devlet tarafından teşvik ediliyor. Yeni bir yasa ile işyerleri emziren çalışanlarına süt sağma molaları ve bebekleri 1 yaşına gelene kadar (tuvaletler dışında başka) bir süt sağma alanı sağlamak zorunda. ‘Washington Emzirme Koalisyonu’ her sene, “Emzirme konusunda öncülük eden ve çocuklar ve aileleri için önemli bir konu olan emzirmeyi destekleyerek ona katkıda bulunan” işyerlerine bir ödül vermekte. Mesela Fort Lewis isimli tıp malzemeleri satan bir şirket, şirket binası dışında çalışan emziren annelerin sütlerini toplatmak için günlük bir kurye görevlendirerek en son bu ödülü almayı hak edenler arasına girdi.

Emzirmenin çocukların obezite riskini azalttığı ve emzirilen bebeklerde kronik hastalıklara daha az rastlandığı artık biliniyor. Türkiye’deki işyerlerinin de çalışanlarına benzer destekler sağlaması artık kaçınılmaz bir gerçek.

İşte size işyerinde süt sağımını kolaylaştıracak bazı tavsiyeler:

1-     İyi bir elektrikli pompa

2-     Süt sağma saatlerinizi günlük takviminize mutlaka not edin. Yoksa işlerin içine daldığınızda gün göz açıp kapayıncaya kadar bitiveriyor! Pompa yaptığınız zamanı kayıp zaman olarak görmeyin. Elleri kullanmadan pompalayan ürünler de mevcut piyasada.

3-     Süt sağmak nispeten daha zorlayıcı bir hal alıyorsa, o zaman sağım yaparken mutlaka rahatlayın. Stres hormonları süt üretimini azaltabilir. Belki lavanta kokulu torbacıklar, çocuğunuzun veya çocuklarınızın bir resmini alarak yanında da emzirme çayınızı yudumlayarak kendinize iş arasında rahatlatıcı bir rutin yaratabilirsiniz. Bebeklerini düşünmek annelerde süt üretimini artırıyor ne de olsa.

4-     Dayanıklı süt poşetleri kullanın. Bunların üzerilerini muhakkak etiketleyerek dondurucuya kaldırın.

5-     Evdeyken olabildiğince çok emzirin. Bebeğinizle gece beraber uyumak da psikolojik ilişkiyi sağlayarak süt üreten hormonlara da yardımcı olur.

6-     Gündüz saatlerindeki çocuk/bebek bakımınızı iş yerinizin yakınında bir yerde sağlayabiliyorsanız eğer, öğle veya süt izni aranızda emzirmek için yanına rahatlıkla gidip gelebilirsiniz bile.

ADET OLAN ANNELER BEBEKLERİNE ANNE SÜTÜ VEREBİLİR Mİ?
Luteinize hormonu; yumurtalıkları etkileyen, yumurtalıklarda bulunan foliküllerin büyümesini sağlayan bir hormondur. Yumurtanız çatlamadan hemen önec ve çatladığı zaman en yüksek seviyededir.

Prolaktin hormonu ise; gebelik ve özellikle emzirme döneminde salgısı artan ve süt yapımından sorumlu hormondur.

FSH hormonu yumurtalıkta folikül oluşumunu sağlar. Folikül çevresindeki hücrelerden öströjen salgılanır. Takiben LH salgılanır ve folikül çatlar, yumurtlama olur . Yumurtlamayı takiben overler progesteron hormonu salgılarlar. FSH, LH, E2 ve Progesteron yumurtlamada rol alan hormonlardır.

Prolaktin süt hormonu ise fazla salındığı durumlarda yumurtlamayı engeller.

Anneler bebeklere ek gıdalara başlayıp, bebeklerine verdikleri anne sütü miktarı değişmeye başaldıkça , annedeki prolaktin seviyesinde değişmeler olur. Buna bağlı yumurtlama üzerindeki baskı kalkmaya başlar ve anne adet olabilir.

Ama bu, sütün tamamen kesilmesi, bebeği emzirememek demek değildir. Prolaktin kadınlarda hep vardır. Siz bebeğinizi emzirdikçe bu hormonun miktarı artar, oksitosinle beraber anne sütü gelir.
Oksitosin ise prolaktin sayesinde üretilen sütü, annenin süt kanalları yoluyla bebeğin emmesi akabinde süt salınımını sağlayan hormondur. Bu hormon özellikle annenin stres düzeyi ile alakalı olup, anne sütünü verdikçe salınan, anneyi hem mutlu yapan hem de yorgunluğunu alan bir hormondur. Özellikle bebekler yenidoğduklarında olabildiğince emer ve buna bağlı olarak da anneler daha az uyurlar. Bu hormon sayesinde de kendilerini normalden daha az uyumalarına rağmen daha az yorgun hissederler.

Anneler bebeklerini emzirdikleri dönemde adet olsalar bile sütlerinin gelmesi ile ilgili bir sorun olmaz. Sadece bebek daha büyük ve ek gıda aldığı için anne sütünün miktarında belki azalma olur. Sadece bazı bebekler anneler adet olduğunda ilk günlerde emmek istemeyebiliyor. Tadının değiştiği düşünülmekle birlikte , açıklanmış bilimsel bir çalışmaya rastlamadım .
Annelerimizin içi rahat olsun ve adet olsalar bile anne sütü bebeklerine vermeye devam edebilirler. Bebeğiniz sizi emdikçe siz anne sütü verebilirsiniz.